Ocena ryzyka zawodowego powinna być przygotowana na podstawie rzeczywistych warunków pracy, z uwzględnieniem występujących zagrożeń oraz sposobów ochrony przed nimi. Aby była zgodna z prawem, pracodawca musi ją odpowiednio udokumentować, zastosować środki profilaktyczne i poinformować pracowników o występującym ryzyku.
Obowiązek przeprowadzania oceny ryzyka zawodowego wynika z art. 226 Kodeksu pracy. Przepis ten zobowiązuje każdego pracodawcę do oceny i dokumentowania ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą, stosowania niezbędnych środków profilaktycznych zmniejszających ryzyko oraz informowania pracowników o ryzyku zawodowym i zasadach ochrony przed zagrożeniami. W realizacji tych obowiązków może pomóc stała obsługa BHP.
Szczegółowe wymagania dotyczące oceny ryzyka zawodowego określa § 39a Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie z tym przepisem podczas oceny należy uwzględnić wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy przeprowadzanych pracach oraz sposoby ich wykonywania. Ocena powinna być wykonana w szczególności przy doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy, stosowanych substancji i preparatów oraz przy zmianie organizacji działania.
Prawidłowo sporządzona ocena ryzyka zawodowego wymaga zebrania informacji o stanowisku pracy, zidentyfikowania występujących zagrożeń, oszacowania ryzyka oraz określenia niezbędnych środków profilaktycznych. Proces można przeprowadzić w następujących etapach:
inwentaryzacja stanowiska — zebranie danych o: wykonywanych zadaniach, stosowanych maszynach, narzędziach, materiałach oraz warunkach środowiska pracy,
identyfikacja zagrożeń — określenie czynników niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych występujących przy wykonywanej pracy,
oszacowanie i wartościowanie ryzyka — określenie poziomu ryzyka związanego ze zidentyfikowanymi zagrożeniami przy zastosowaniu wybranej metody,
planowanie działań profilaktycznych — określenie środków, które pozwolą wyeliminować zagrożenia lub ograniczyć ryzyko zawodowe.
Po przeprowadzeniu oceny należy zastosować odpowiednie środki profilaktyczne oraz poinformować pracowników o występującym ryzyku zawodowym i zasadach ochrony przed zagrożeniami.
Dokumentacja oceny ryzyka zawodowego powinna zawierać elementy wskazane w § 39a rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Obejmuje ona w szczególności:
opis ocenianego stanowiska pracy — w tym: stosowane maszyny, narzędzia i materiały, wykonywane zadania, występujące niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe czynniki środowiska pracy, stosowane środki ochrony zbiorowej i indywidualnej oraz osoby pracujące na tym stanowisku,
wyniki przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego dla poszczególnych czynników środowiska pracy,
niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko,
datę przeprowadzenia oceny oraz osoby dokonujące oceny.
Za ocenę i dokumentowanie ryzyka zawodowego oraz stosowanie niezbędnych środków profilaktycznych odpowiada pracodawca. Może on powierzyć przygotowanie oceny osobom posiadającym odpowiednią wiedzę i kompetencje, w tym pracownikom służby BHP lub zewnętrznym specjalistom, jednak nie zwalnia go to z odpowiedzialności za realizację obowiązków w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Tak, ocena ryzyka zawodowego powinna obejmować wszystkie stanowiska pracy występujące u pracodawcy. Zakres oceny należy dostosować do rzeczywistych zagrożeń związanych z konkretną pracą.
Przepisy wymagają, aby pracodawca poinformował pracownika o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami. Sposób dokumentowania przekazania tej informacji powinien wynikać z przyjętych u pracodawcy zasad organizacji BHP.
Nie ma jednego ustawowego terminu, który nakazywałby wykonywanie oceny ryzyka zawodowego np. raz w roku. Ocenę należy ponownie przeanalizować i odpowiednio zaktualizować, gdy zmieniają się warunki pracy lub pojawiają się nowe zagrożenia.
Tak, ocena ryzyka zawodowego może zostać przygotowana przez zewnętrznego specjalistę lub firmę świadczącą usługi BHP, jednak powierzenie wykonania dokumentacji nie przenosi odpowiedzialności pracodawcy za realizację obowiązków z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.
PN-N-18002 to polska norma dotycząca ogólnych wytycznych do oceny ryzyka zawodowego, która może być wykorzystana jako pomoc przy opracowywaniu oceny. Nie jest jednak przepisem prawa i nie stanowi jedynej obowiązkowej metody przeprowadzania oceny ryzyka zawodowego.
